തോമർമാരുടെ ഗ്വാളിയോർ, ബേത്വയുടെ തീരത്തെ ഓർച്ഛ, നർമ്മദയിലെ ദ്വീപിലെ ഒരു ജ്യോതിർലിംഗം: മധ്യപ്രദേശിന്റെ പാരമ്പര്യ ഭൂപടം
വിശദ വായന
വിനോദസഞ്ചാര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ മധ്യപ്രദേശ് വിവരണം ഗ്വാളിയോർ കോട്ടയെ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യാ വിസ്മയങ്ങളിൽ ഒന്നായി എണ്ണുന്നു; രാജാ മാൻ സിങ് തോമർ ഇത് പണിതതാണെന്നും ദീർഘകാലം തോമർ രാജവംശത്തിലെ ഭരണാധികാരികളുടെ മുഖ്യ വസതിയായിരുന്നെന്നും അത് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.
ഓർച്ഛ കോട്ട സമുച്ചയം ബേത്വാ നദിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്; അതിലെ കോട്ടകളും കൊട്ടാരങ്ങളും ഓർച്ഛ സ്റ്റേറ്റിലെ തുടർച്ചയായ മഹാരാജാക്കന്മാർ കാലക്രമേണ പണിതതാണ്; മുഗൾ സ്വാധീനമുള്ള രാജ്പുത് വാസ്തുവിദ്യയുടെ പ്രകടനമാണ് അവ; കൊട്ടാരങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഛത്രികൾ എന്നു വിളിക്കുന്ന സ്മാരകമണ്ഡപങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് ഈ പട്ടണം പ്രസിദ്ധമാണ്.
നർമ്മദാ നദി രൂപപ്പെടുത്തിയ ഒരു ദ്വീപിലാണ് ഓംകാരേശ്വർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്; ഓംകാരേശ്വർ ജ്യോതിർലിംഗ ക്ഷേത്രം അവിടേക്ക് ഭക്തരെ ആകർഷിക്കുന്നു; സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഭാഗത്തുള്ള ഉജ്ജയിനിൽ മഹാകാളേശ്വർ ക്ഷേത്രമുണ്ട്.
ധാർ ജില്ലയിലെ ബാഗ് പട്ടണത്തിൽ, വിന്ധ്യന്റെ തെക്കൻ ചരിവുകൾക്കിടയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒൻപത് ശിലാഖനന സ്മാരകങ്ങളുടെ കൂട്ടമാണ് ബാഗ് ഗുഹകൾ; നൂറ്റാണ്ടുകളായി ചൈതന്യം നിലനിർത്തിയ ചുവർചിത്രങ്ങൾക്ക് അവ പ്രസിദ്ധമാണ്.
തലമുറകളായി ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ പിന്തുടരുന്ന പ്രാചീന ലോഹവാർപ്പ് രീതിയായ ധോക്ര, തുണിയിൽ പുരട്ടുന്ന മെഴുക് ചായം ചെറുത്ത് സൂക്ഷ്മമായ മാതൃകകൾ അവശേഷിപ്പിക്കുന്ന, 2000 വർഷത്തിലധികം ചരിത്രമുള്ള ചായം മുക്കൽ രീതിയായ ബാട്ടിക് പ്രിന്റിങ് എന്നിവ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ കരകൗശല പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
പദങ്ങൾ
Jyotirlinga Jyotirlinga — പ്രത്യേകം ആരാധ്യമായ ലിംഗങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത കൂട്ടത്തിൽ എണ്ണപ്പെടുന്ന ഒരു ശിവ ക്ഷേത്രം.
Chhatri Chhatri — ഒരു ഭരണാധികാരിയുടെ സ്മരണയ്ക്കായി പണിയുന്ന കുംഭഗോപുര സ്മാരകമണ്ഡപം; ഓർച്ഛയുടെ ആകാശരേഖയുടെ സവിശേഷത.
Dhokra Dhokra metal casting — തലമുറകളായി ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ പിന്തുടരുന്ന ഒരു പ്രാചീന ലോഹവാർപ്പ് രീതി.
Batik Batik printing — തുണിയിൽ പുരട്ടുന്ന മെഴുക് ചായത്തെ ചെറുത്ത് ഒരു മാതൃക അവശേഷിപ്പിക്കുന്ന ചായം മുക്കൽ രീതി.
Rock-cut monument Rock-cut monument — കല്ലുകൾ കൂട്ടിയുണ്ടാക്കുന്നതിനു പകരം പാറയിൽ നേരിട്ട് കൊത്തിയെടുക്കുന്ന നിർമ്മിതി.