3 നവംബർ 2026
ക്രിമിനൽ കോടതിയുടെ കൈവശമുള്ള രേഖകൾ ആധാരമാക്കി കുറ്റാരോപണം ഉന്നയിക്കുന്ന വകുപ്പിന്, ആ രേഖകൾ കോടതിയുടെ കൈവശമാണെന്ന കാരണത്താൽ ജീവനക്കാരന് അവ പരിശോധിക്കാൻ നിഷേധിക്കാനാവില്ലെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി വിധിച്ചു. ജസ്റ്റിസ് ഇർഷാദ് അലി ആണ് രഘുരാജ് സിംഗ് നൽകിയ ഹർജിയിൽ വിധി പറഞ്ഞത്. കുറ്റാരോപണങ്ങൾ നേരിടാൻ രേഖകൾ അനിവാര്യമാണെങ്കിൽ, അവ ലഭ്യമാക്കാൻ വകുപ്പ് ന്യായമായ നടപടികൾ എടുക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട് ലഭ്യമാക്കാനായില്ല എന്ന് വിശദീകരിക്കണം. കുറ്റപത്രത്തിന് ജീവനക്കാരൻ നൽകുന്ന മറുപടി, കുറ്റം തെളിയിക്കാനുള്ള വകുപ്പിന്റെ ചുമതല ഒഴിവാക്കുന്നില്ല. അന്വേഷണത്തിന്റെ നിയമസാധുത നിശ്ചയിക്കുന്നത് യഥാർഥത്തിൽ പിന്തുടർന്ന നടപടിക്രമമാണ്. പ്രധാന രേഖകൾ നൽകാതെ ഭാഗികമായി മാത്രം നൽകുന്നത് സ്വാഭാവിക നീതിയാകില്ല. പിരിച്ചുവിടൽ ഉത്തരവും തിരിച്ചുപിടിക്കൽ, സസ്പെൻഷൻ കാലയളവ് സംബന്ധിച്ച നിർദേശങ്ങളും കോടതി റദ്ദാക്കി. തുടർന്നുള്ള ആവശ്യങ്ങൾ യോഗ്യ അധികാരിയുടെ പരിഗണനയ്ക്ക് വിട്ടു. നടപടിക്രമത്തിലെ പിഴവ് മാത്രമാണ് ഉത്തരവിന്റെ അടിസ്ഥാനം എന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
ബാധകമാക്കിയ തത്വം:
natural justice
ഹർജിക്കാരൻ:
Raghuraj Singh
പരീക്ഷയ്ക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പ്രധാനം: വകുപ്പുതല അന്വേഷണങ്ങളിൽ ആശ്രയിക്കുന്ന രേഖകൾ ജീവനക്കാരന് പരിശോധിക്കാൻ അനുവദിക്കണം എന്ന സ്വാഭാവിക നീതി തത്വവും, ഭാഗിക വെളിപ്പെടുത്തൽ മതിയാകില്ല എന്നതും ഇതിൽ നിന്ന് കിട്ടുന്നു.
UPSCSSC
പദങ്ങൾ
Natural justice Natural justice — നടപടി നേരിടുന്ന വ്യക്തിക്ക് നീതിയുക്തമായ വാദം കേൾക്കൽ ലഭിക്കണം എന്ന തത്വം. അവർക്കെതിരെ ആശ്രയിക്കുന്ന രേഖകളും ലഭിക്കണം.
28 ഒക്ടോബർ 2026
ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 227 പ്രകാരമുള്ള മേൽനോട്ട അധികാരം ഉപയോഗിച്ച്, ഒരു തടസ്സ അപേക്ഷ നിശ്ചിത സമയത്തിനുള്ളിൽ തീർപ്പാക്കാൻ നടത്തിപ്പ് കോടതിക്ക് നിർദേശം നൽകാമെന്ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി വിധിച്ചു. അപേക്ഷയുടെ ഗുണദോഷങ്ങളിൽ കോടതി കടക്കേണ്ടതില്ല. ജസ്റ്റിസ് ഡോ. യോഗേന്ദ്ര കുമാർ ശ്രീവാസ്തവ ആണ് നിർമല ദേവി നൽകിയ കേസ് പരിഗണിച്ചത്. സിവിൽ നടപടി ചട്ടം, 1908 (Code of Civil Procedure, 1908) ലെ ഓർഡർ 21 റൂൾ 97 പ്രകാരമുള്ള തടസ്സ അപേക്ഷയായിരുന്നു ഇത്. ഡിക്രി ലഭിച്ചവർക്ക് കൈവശം നൽകുന്നതിനെ എതിർക്കുന്ന ഒരാൾ അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്നത് ഈ റൂൾ പ്രകാരമാണ്. നടത്തിപ്പ് നടപടികൾ അനാവശ്യമായി നീണ്ടുപോകാതിരിക്കാനാണ് ഈ അധികാരം എന്ന് കോടതി പറഞ്ഞു. സമയപരിധി നിശ്ചയിക്കുന്നത് നടത്തിപ്പ് കോടതിയുടെ ചുമതല എടുത്തുകളയുന്നില്ല. മീററ്റിലെ അഡീഷണൽ ജില്ലാ ജഡ്ജിയോട് ഉത്തരവിന്റെ പകർപ്പ് കിട്ടി മൂന്ന് മാസത്തിനുള്ളിൽ തീർപ്പാക്കാൻ നിർദേശിച്ചു.
ഭരണഘടനാ വ്യവസ്ഥ:
Article 227
നടത്തിപ്പിലെ തടസ്സ അപേക്ഷ:
Order XXI Rule 97
തീർപ്പാക്കാനുള്ള സമയം:
three months
പരീക്ഷയ്ക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പ്രധാനം: കീഴ്ക്കോടതികൾക്കു മേലുള്ള ഹൈക്കോടതിയുടെ മേൽനോട്ട അധികാരമായ ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 227, നടത്തിപ്പ് നടപടികളിലെ തടസ്സ അപേക്ഷയ്ക്കുള്ള സിവിൽ നടപടി ചട്ടത്തിലെ ഓർഡർ 21 റൂൾ 97 എന്നിവ ഇതിൽ നിന്ന് കിട്ടുന്നു.
UPSC
പദങ്ങൾ
Decree holder Decree holder — സിവിൽ കോടതി ഡിക്രി അനുവദിച്ച വ്യക്തി. ആ ഡിക്രി നടപ്പാക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നത് ഇവരാണ്.
വിശദ വായന
ആദ്യം ജാമ്യം നേടാതെ തന്നെ ഒരു പ്രതിക്ക് വിചാരണക്കോടതിയിൽ ഡിസ്ചാർജ് അപേക്ഷ നൽകാമെന്നും, സിആർപിസിയുടെ (CrPC) സെക്ഷൻ 317-ന് തുല്യമായ ബിഎൻഎസ്എസിന്റെ (BNSS) സെക്ഷൻ 355 പ്രകാരം ഉറച്ച കാരണങ്ങൾ കാട്ടി നേരിട്ടുള്ള ഹാജരിൽനിന്ന് ഒഴിവ് തേടാമെന്നും അലഹാബാദ് ഹൈക്കോടതി ഈ മാസം വിധിച്ചു. ഈ വിധി നൽകിയ കോടതി തന്നെ രൂപംകൊണ്ടത് 1948 ജൂലൈ 19-ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഉത്തർപ്രദേശ് ഹൈക്കോർട്ട്സ് അമാൽഗമേഷൻ ഓർഡർ (Uttar Pradesh High Courts Amalgamation Order) പ്രകാരമാണ്. ആ ഉത്തരവിലൂടെ അലഹാബാദിലെ ഹൈക്കോടതിയും ലഖ്നൗവിൽ ഇരുന്ന ഔധിലെ ചീഫ് കോർട്ടും (Chief Court in Oudh) ലയിപ്പിച്ച് ഹൈക്കോർട്ട് ഓഫ് ജുഡീക്കേച്ചർ അറ്റ് അലഹാബാദ് (High Court of Judicature at Allahabad) എന്ന പുതിയ കോടതി ഉണ്ടാക്കി. ക്ലോസ് 14 പ്രകാരം പുതിയ കോടതിയും അതിന്റെ ജഡ്ജിമാരും ഡിവിഷൻ കോടതികളും അലഹാബാദിൽ ഇരിക്കണം; ഗവർണറുടെ അനുമതിയോടെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് നിശ്ചയിക്കുന്ന യുണൈറ്റഡ് പ്രൊവിൻസസിലെ സ്ഥലങ്ങളിൽ മാത്രമേ മറ്റെവിടെയും ഇരിക്കാനാകൂ. ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് നാമനിർദേശം ചെയ്യുന്ന ചുരുങ്ങിയത് രണ്ട് ജഡ്ജിമാർ, ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് നിർദേശിക്കുന്ന ഔധ് പ്രദേശങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കേസുകൾക്കായി ലഖ്നൗവിൽ ഇരിക്കണം എന്ന് ആ ക്ലോസിലെ ഒന്നാമത്തെ വ്യവസ്ഥ (first proviso) കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു; ചീഫ് ജസ്റ്റിസിന്റെ സമ്മതത്തോടെ ഗവർണർ മറ്റുവിധത്തിൽ നിർദേശിച്ചാൽ മാത്രം മാറ്റമുണ്ട്. ഔധ് മേഖലയിലെ കേസുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ലഖ്നൗ സിറ്റിങ്ങിന്റെ നിയമപരമായ അടിസ്ഥാനം ഈ ഒന്നാമത്തെ വ്യവസ്ഥയാണ്. ആ പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നുള്ള ഏതെങ്കിലും കേസോ കേസുകളുടെ കൂട്ടമോ അലഹാബാദിൽ തന്നെ കേൾക്കണമെന്ന് സ്വന്തം വിവേചനത്തിൽ ഉത്തരവിടാൻ രണ്ടാമത്തെ വ്യവസ്ഥ ചീഫ് ജസ്റ്റിസിന് അനുവാദം നൽകുന്നു.
കോടതി ഉണ്ടാക്കിയത്:
Uttar Pradesh High Courts Amalgamation Order, published 19 July 1948
ലയിപ്പിച്ച കോടതികൾ:
High Court at Allahabad and Chief Court in Oudh
ലഖ്നൗവിൽ ഇരിക്കേണ്ട ജഡ്ജിമാർ:
not less than two
പരീക്ഷയ്ക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പ്രധാനം: ഹൈക്കോർട്ട് ഓഫ് ജുഡീക്കേച്ചർ അറ്റ് അലഹാബാദ് (High Court of Judicature at Allahabad) ഉണ്ടാക്കിയ ഉത്തരവ്, ലയിപ്പിച്ച രണ്ടു കോടതികൾ, ജഡ്ജിമാരെ ലഖ്നൗവിൽ ഇരുത്തുന്ന വ്യവസ്ഥ എന്നിവ ഉത്തർപ്രദേശ് ഭരണഘടനാ ചോദ്യങ്ങളിൽ പതിവാണ്.
Kerala PSCUPSCSSCBank
പദങ്ങൾ
Proviso a clause that carves out an exception — ഏതു വ്യവസ്ഥയോട് ചേർന്നാണോ നിൽക്കുന്നത്, അതിലെ മുഖ്യ നിയമത്തെ പരിമിതപ്പെടുത്തുകയോ വ്യവസ്ഥകൾ വയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന ഭാഗം.
വിശദ വായന
ഉത്തർപ്രദേശിൽ ഗംഗാ നദിയിലെ ബിജ്‌നോർ ബാരേജിനു സമീപമാണ് ഹൈദർപുർ തണ്ണീർത്തടം; മധ്യ ഗംഗാ ബാരേജ് നിർമിച്ചതിനു ശേഷമാണ് ഇത് രൂപപ്പെട്ടത്. ഏകദേശം 69 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുള്ള ഇത് ഹസ്തിനാപുർ വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിലാണ്; ഇന്ത്യയുടെ 47-ാമത് റാംസർ സൈറ്റായി (Ramsar site) പട്ടികയിൽ ഇടം നേടി. ചുറ്റുമുള്ള നാട്ടുകാർ ഇതിനെ ബരാജ്‌വാലി ഝീൽ എന്നു വിളിക്കുന്നു. 25,000-ത്തിലേറെ നീർപ്പക്ഷികൾ ഇതിനെ ആശ്രയിക്കുന്നു; ഗ്രേലാഗ്, ബാർ-ഹെഡഡ് വാത്തകൾ, താറാവുകൾ, ചെളിക്കൊക്കുകൾ എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം ഇന്ത്യൻ സ്കിമ്മർ, കരിവയറൻ ആറ്റക്കുരുവി, വെങ്കലച്ചിറകൻ നീർക്കോഴി, സാരസ ക്രെയിൻ, സ്റ്റെപ്പി കഴുകൻ തുടങ്ങിയ ഭീഷണി നേരിടുന്ന പക്ഷികളും ഇവിടെ കൂടുകൂട്ടുന്നു. ഗംഗാ നദീ ഡോൾഫിനുകൾ, ആമകൾ, ഗരിയാലുകൾ, ചീങ്കണ്ണികൾ, ഗോൾഡൻ മഹ്സീർ മത്സ്യം എന്നിവ ഇതിലെ വെള്ളത്തിൽ കഴിയുന്നു; പുള്ളിപ്പുലി, കാട്ടുപന്നി, പുള്ളിമാൻ, കാട്ടുപൂച്ച എന്നിവ ചുറ്റുമുള്ള കരയിൽ ഉണ്ട്. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ തണ്ണീർത്തട ശൃംഖലകളിൽ ഒന്നാണ് ഉത്തർപ്രദേശിലുള്ളത് - സംസ്ഥാന വിസ്തൃതിയുടെ ഏകദേശം 4 ശതമാനം; പത്ത് റാംസർ സൈറ്റുകളാണ് അവിടെയുള്ളത്, അതിൽ നവാബ്ഗഞ്ച്, സമൻ, സമസ്പുർ, സാന്ദി പക്ഷി സങ്കേതങ്ങളും സർസായി നവാർ ഝീൽ, സുർ സരോവർ, അപ്പർ ഗംഗാ നദീഭാഗം (Upper Ganga River) എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. എട്ട് വർഷത്തിനിടെ ആകെയുള്ളതിന്റെ അഞ്ചിലൊന്നോളം - ഏകദേശം 2.5 ലക്ഷം ഹെക്ടർ തണ്ണീർത്തടം - സംസ്ഥാനത്തിന് നഷ്ടപ്പെട്ടതായി ഉപഗ്രഹ പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു. തണ്ണീർത്തടത്തിന്റെ ഏകദേശം ഒൻപത് ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്ന സിംഘാര (വാട്ടർ ചെസ്റ്റ്നട്ട്) ചുറ്റുമുള്ള ഗ്രാമങ്ങളുടെ പ്രധാന വിളകളിൽ ഒന്നാണ്; ബഖിറ, സുർ സരോവർ, സമസ്പുർ, നവാബ്ഗഞ്ച് എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം ഹൈദർപുരിലും സഞ്ചാരി സൗകര്യങ്ങൾക്കായി സംസ്ഥാനം പണം മുടക്കിയിട്ടുണ്ട്.
വിസ്തൃതി:
Nearly 69 sq km
സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സങ്കേതം:
Hastinapur Wildlife Sanctuary
ഉത്തർപ്രദേശിലെ റാംസർ സൈറ്റുകൾ:
10
ആശ്രയിക്കുന്ന നീർപ്പക്ഷികൾ:
More than 25,000
പരീക്ഷയ്ക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പ്രധാനം: ഇന്ത്യയുടെ 47-ാമത് റാംസർ സൈറ്റായ ഹൈദർപുർ, അത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഹസ്തിനാപുർ വന്യജീവി സങ്കേതം, ഉത്തർപ്രദേശിലെ പത്ത് റാംസർ സൈറ്റുകൾ എന്നിവ ഭൂമിശാസ്ത്ര-പരിസ്ഥിതി ചോദ്യങ്ങളിൽ പതിവാണ്.
Kerala PSCUPSCSSC
പദങ്ങൾ
Ramsar site A wetland listed under the Ramsar Convention as being of international importance — ഇന്ത്യയിലെ 47-ാമത് ഇത്തരം സൈറ്റായിരുന്നു ഹൈദർപുർ.
Singhara Water chestnut — തണ്ണീർത്തടത്തിന്റെ ഒൻപത് ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററോളം ഭാഗത്ത് ഒഴുകുന്ന പടർപ്പുകളിൽ ഇത് കൃഷി ചെയ്യുന്നു.
വിശദ വായന
ഉത്തർപ്രദേശിലെ ബഹ്റൈച്ച് ജില്ലയിലുള്ള കതർണിയാഘട്ട് വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിൽ ഗിർവ നദിയുടെ ഒരു ഭാഗമുണ്ട്; ഗുരുതരമായി വംശനാശ ഭീഷണിയിലുള്ള ഗരിയാലിനെ (gharial) സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ വഹിച്ച പങ്കിലൂടെ 1970-കളിൽ ഇത് സംരക്ഷണ ഭൂപടത്തിൽ ഇടം നേടി. മൂക്കിന്റെ അറ്റത്തുള്ള കുടം പോലുള്ള തടിപ്പിൽ നിന്നാണ് ഗരിയാൽ എന്ന പേര്; കുടം എന്നർഥമുള്ള 'ഘര' എന്ന വാക്കിൽ നിന്ന്. ഇന്ത്യയിലെ മൂന്ന് മുതലവർഗ ജീവികളിൽ മീൻ പിടിക്കുന്നതിൽ ഏറ്റവും മിടുക്കൻ ഇതാണ്. ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ മാത്രം കാണുന്ന ഗരിയാൽ ഒരുകാലത്ത് ഇന്ത്യ, പാകിസ്താൻ, ബംഗ്ലാദേശ്, ഭൂട്ടാന്റെയും നേപ്പാളിന്റെയും തെക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ നദികളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ശുദ്ധജല മുതല, ഗരിയാൽ, ഉപ്പുവെള്ള മുതല എന്നിവയുടെ എണ്ണം കൂട്ടാൻ, അവയെ വളർത്തി നദികളിൽ തുറന്നുവിടുന്ന മുതല സംരക്ഷണ പദ്ധതി കേന്ദ്ര സർക്കാർ തുടങ്ങിയിരുന്നു. ആ പദ്ധതിയിൽ ആദ്യം ഉൾപ്പെടുത്തിയ അഞ്ച് സങ്കേതങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കതർണിയാഘട്ട്; നാഷണൽ ചമ്പൽ സാങ്ച്വറി, സത്കോസിയ ഗോർജ് വന്യജീവി സങ്കേതം, സോൺ ഗരിയാൽ സങ്കേതം, കെൻ ഗരിയാൽ സങ്കേതം എന്നിവയാണ് മറ്റുള്ളവ. ഉത്തർപ്രദേശ്, മധ്യപ്രദേശ്, രാജസ്ഥാൻ എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി പരന്നുകിടക്കുന്ന നാഷണൽ ചമ്പൽ സാങ്ച്വറിയാണ് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ഗരിയാൽ സങ്കേതം. കതർണിയാഘട്ടിൽ നിന്നുള്ള മുട്ടകൾ ലഖ്നൗവിലെ കുക്രെയിൽ ഗരിയാൽ പുനരധിവാസ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; വളർത്തിയെടുത്ത കുഞ്ഞുങ്ങളെ രാംഗംഗ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നദികളിൽ തുറന്നുവിട്ടു. സങ്കേതത്തിലെ ഗരിയാൽ കൂടുകൾ മൂന്ന് വർഷത്തിനിടെ 19-ൽ നിന്ന് 36 ആയി; സഞ്ചാരി സൗകര്യങ്ങൾക്കായി സംസ്ഥാനം പണം മുടക്കിയ ഉത്തർപ്രദേശിലെ വനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കതർണിയാഘട്ട്.
സങ്കേതം:
Katarniaghat Wildlife Sanctuary, Bahraich
നദി:
Girwa
ഏറ്റവും വലിയ ഗരിയാൽ സങ്കേതം:
National Chambal Sanctuary
സങ്കേതത്തിലെ ഗരിയാൽ കൂടുകൾ:
Rose from 19 to 36
പരീക്ഷയ്ക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പ്രധാനം: ഗരിയാൽ, ഗിർവ നദിയിലെ കതർണിയാഘട്ട് വന്യജീവി സങ്കേതം, മുതല സംരക്ഷണ പദ്ധതിയിലെ ആദ്യ അഞ്ച് സങ്കേതങ്ങൾ, മൂന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങളിലായുള്ള നാഷണൽ ചമ്പൽ സാങ്ച്വറി എന്നിവ പരിസ്ഥിതി ചോദ്യങ്ങളിൽ പതിവാണ്.
Kerala PSCUPSCSSC
പദങ്ങൾ
Gharial A fish-eating crocodilian of South Asian rivers — മൂക്കിലെ കുടം പോലുള്ള തടിപ്പിൽ നിന്നാണ് ഈ പേര്.
Crocodile conservation project The Union government's captive breeding and release programme for India's three crocodilians — ഇതിന്റെ ആദ്യ അഞ്ച് സങ്കേതങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു കതർണിയാഘട്ട്.
വിശദ വായന
1959-ൽ സ്ഥാപിതമായതെന്നും ഇന്ത്യാ സർക്കാർ തുടങ്ങിയ ആദ്യതലമുറ ഐഐടികളിൽ (IIT) ഒന്നാണെന്നും ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി കാൺപുർ (Indian Institute of Technology Kanpur) സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്സ് ഓഫ് ടെക്നോളജി ആക്ട്, 1961 (Institutes of Technology Act) നോടൊപ്പം ചേർത്ത ഉദ്ദേശ്യ-കാരണ വിവരണം പറയുന്നത് ബോംബെ, മദ്രാസ്, കാൺപുർ എന്നിവിടങ്ങളിലെ സ്ഥാപനങ്ങൾ യഥാക്രമം 1958, 1959, 1960 വർഷങ്ങളിൽ തുടങ്ങിയെന്നാണ്; അതിനാൽ കാൺപുരിന്റെ വർഷത്തിൽ രണ്ടു രേഖകളും വ്യത്യസ്തമാണ്. ഈ ആക്ട് അതിൽ ഉൾപ്പെട്ട സ്ഥാപനങ്ങളെ — കാൺപുർ ഉൾപ്പെടെ — ദേശീയ പ്രാധാന്യമുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു, ഓരോന്നിനും ഒരു ബോർഡ് ഓഫ് ഗവർണേഴ്സും (Board of Governors) ഒരു സെനറ്റും (Senate) നൽകുന്നു. മിക്കവാറും എല്ലാ വിദ്യാർഥികളും താമസിക്കുന്ന 1055 ഏക്കർ കാമ്പസ്, 570 അധ്യാപകർ എന്നിവ സ്ഥാപനം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. തമസോ മാ ജ്യോതിർഗമയ എന്നാണ് ആപ്തവാക്യം; ഇരുട്ടിൽനിന്ന് വെളിച്ചത്തിലേക്ക് എന്നെ നയിക്കുക എന്നാണ് അർഥം. 1962 മുതൽ സ്ഥാപനം കാൺപുർ ഇൻഡോ-അമേരിക്കൻ പ്രോഗ്രാം (Kanpur Indo-American Programme) നടത്തി; അതിലൂടെ അമേരിക്കയിലെ ഒൻപത് പ്രമുഖ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയിൽനിന്ന് സാങ്കേതിക സഹായം ലഭിച്ചു. 1972 വരെ നീണ്ട ആ പരിപാടി പിന്നീട് അവസാനിച്ചു. ഈ മാസം കാൺപുരിൽ സ്ഥാപനം 67-ാം സ്ഥാപക ദിനം ആചരിച്ചു; നാല് വിഭാഗങ്ങളിലായി 23 പേരെ ആദരിച്ചു.
കാമ്പസ്:
1055 acres
അധ്യാപകർ:
570
അമേരിക്കൻ കൂട്ടായ്മ:
nine institutions, 1962-1972
പരീക്ഷയ്ക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പ്രധാനം: ഐഐടികളെ (IIT) ദേശീയ പ്രാധാന്യമുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ആക്ട്, അത് നൽകുന്ന ബോർഡ് ഓഫ് ഗവർണേഴ്സും (Board of Governors) സെനറ്റും, കാൺപുർ പരിപാടിക്കു പിന്നിലെ ഒൻപത് അമേരിക്കൻ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മ — ഇവയാണ് ഇവിടത്തെ സ്ഥായിയായ വസ്തുതകൾ.
Kerala PSCUPSCSSCBank
പദങ്ങൾ
Institution of national importance a status given by an Act of Parliament — പാർലമെന്റ് നിയമത്തിലൂടെ ഇത്തരമൊരു സ്ഥാപനത്തെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; പിന്നീട് അത് സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ള നിയമസ്ഥാപനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
വിശദ വായന
ഒരു സഭയ്ക്കു പകരം രണ്ട് സഭകളുള്ള നിയമനിർമാണ സംവിധാനമുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഉത്തർപ്രദേശ്. ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 168 എല്ലാ സംസ്ഥാനത്തിനും ഒരു നിയമനിർമാണ സഭ വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്നു; രണ്ട് സഭകളുള്ളപ്പോൾ ഒന്നിനെ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ (Legislative Council) അഥവാ വിധാൻ പരിഷത്ത് എന്നും മറ്റൊന്നിനെ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി (Legislative Assembly) അഥവാ വിധാൻ സഭ എന്നും വിളിക്കുമെന്നും അത് പറയുന്നു. ആ സഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് എന്ന അംഗീകാരം പിൻവലിച്ചതിനെതിരെ ലാൽ ബിഹാരി യാദവ് നൽകിയ ഹർജി പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ഈ വ്യവസ്ഥകൾ വിവരിച്ച അലഹാബാദ് ഹൈക്കോടതി, ആന്ധ്രപ്രദേശ്, ബിഹാർ, കർണാടക, മഹാരാഷ്ട്ര, തെലങ്കാന, ഉത്തർപ്രദേശ് എന്നീ ആറ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ ഉണ്ടെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തി. ഉത്തർപ്രദേശിലെ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ ഒരു സ്ഥിരം സഭയാണ്; അതായത് അത് ഒന്നായി പിരിച്ചുവിടപ്പെടുന്നില്ല. 100 അംഗങ്ങളാണ് ഇതിലുള്ളത്; അതിൽ 90 പേർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നവരും 10 പേർ നാമനിർദേശം ചെയ്യപ്പെടുന്നവരുമാണ്. ലഖ്നൗവിലെ വിധാൻ ഭവനിലാണ് (Vidhan Bhawan) കൗൺസിൽ ചേരുന്നത്. ആ സഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവിന്റെ അംഗീകാരം ഉത്തർപ്രദേശ് സ്റ്റേറ്റ് ലെജിസ്ലേച്ചർ (മെംബേഴ്സ്, എമോള്യുമെന്റ്സ് ആൻഡ് പെൻഷൻ) ആക്ട്, 1980 പ്രകാരമാണ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്.
ഭരണഘടനാ വ്യവസ്ഥ:
Article 168
കൗൺസിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങൾ:
6
കൗൺസിൽ അംഗബലം:
100 (90 elected, 10 nominated)
പരീക്ഷയ്ക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പ്രധാനം: ആർട്ടിക്കിൾ 168, ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ (Legislative Council) ഉള്ള ആറ് സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പട്ടിക, ഉത്തർപ്രദേശ് കൗൺസിലിലെ 100 അംഗങ്ങൾ എന്നിവ സംസ്ഥാന നിയമസഭകളെക്കുറിച്ച് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചോദിക്കുന്ന വസ്തുതകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
Kerala PSCUPSCSSCBank
പദങ്ങൾ
Vidhan Parishad Legislative Council of a State — ഒരു സംസ്ഥാന നിയമനിർമാണ സംവിധാനത്തിലെ മേൽസഭ; ആറ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ മാത്രമാണ് ഇത് ഉള്ളത്.
വിശദ വായന
ഉത്തർപ്രദേശിലെ ആഗ്ര ജില്ലയിലുള്ള ഫത്തേപ്പൂർ സിക്രി (Fatehpur Sikri) യുനെസ്കോയുടെ (UNESCO) ലോക പാരമ്പര്യ പട്ടികയിലുണ്ട്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ മുഗൾ ചക്രവർത്തി അക്ബർ (Akbar) പണിയിച്ചതാണ് ഇത്; വിജയനഗരി എന്നാണ് പേരിന്റെ അർഥം നൽകിയിരിക്കുന്നത്. ഏതാണ്ട് പത്തു വർഷം മാത്രമാണ് ഇത് മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നത്; നഗരം മൊത്തത്തിൽ 1571-നും 1585-നും ഇടയിൽ നിർമിച്ചു. ഇവിടത്തെ സ്മാരകങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും ഒരേ വാസ്തുശൈലിയിലാണ്; ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ മസ്ജിദുകളിൽ ഒന്നായ ജാമാ മസ്ജിദ് (Jama Masjid) ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു, കുന്നിൻ മുകളിൽ ആദ്യം പണിത കെട്ടിടമാണ് അത്. ആ മസ്ജിദിൽ ഷെയ്ഖ് സലിം ചിസ്തിയുടെ (Saikh Salim Chisti) ശവകുടീരമുണ്ട്; മുറ്റത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് 40 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള ബുലന്ദ് ദർവാസ (Buland Darwaza) നിലകൊള്ളുന്നു. പൂർണമായും തൂണുകളിൽ നിർമിച്ച അഞ്ചു നിലയുള്ള പഞ്ച് മഹൽ (Panch Mahal), ദിവാൻ-ഇ-ഖാസ് (Diwan-i-Khas) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഹാൾ എന്നിവയും ഇവിടെയുണ്ട്. സാംസ്കാരിക മാനദണ്ഡങ്ങളായ (ii), (iii), (iv) പ്രകാരം 1986-ൽ യുനെസ്കോ ഇതിനെ പട്ടികയിൽ ചേർത്തു; ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയാണ് (Archaeological Survey of India) ഈ സ്ഥലവും സന്ദർശകരെയും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്.
ജില്ല:
Agra, Uttar Pradesh
പണിയിച്ചത്:
Emperor Akbar
പട്ടികയിൽ ചേർത്തത്:
1986, criteria (ii)(iii)(iv)
ബുലന്ദ് ദർവാസയുടെ ഉയരം:
40 m
പരീക്ഷയ്ക്ക് എന്തുകൊണ്ട് പ്രധാനം: ഫത്തേപ്പൂർ സിക്രി (Fatehpur Sikri) പണിയിച്ചത് ആര്, ഏതു ജില്ല, മുഗൾ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന ചെറിയ കാലയളവ്, ജാമാ മസ്ജിദ് (Jama Masjid), ബുലന്ദ് ദർവാസയുടെ (Buland Darwaza) ഉയരം എന്നിവ ഉത്തർപ്രദേശിന്റെ കല-സംസ്കാര ചോദ്യങ്ങളിൽ പതിവാണ്.
Kerala PSCUPSCSSCBank
പദങ്ങൾ
Buland Darwaza the Lofty Gate at Fatehpur Sikri — മുറ്റത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള 40 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള കവാടം; ഒരു വിജയത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി പൂർത്തിയാക്കിയത്.